ብዛዕባ ልኡኻት ንምድንጓይ ዋዕላ

 

“ዝግበር ድኣ’ምበር ዘይግበር ዝነግረና ኣይሰኣናን”

ብዛዕባ እዚ ለምቅነ ዝካየድ ዘሎ ክትዓት እንታይ ርእይቶ ትህብ ምስበልዎ ሓደ ሽማግለ ዝመለሶ።

ቀዳማይ፤ ምድንጓይ መስርሕ ንመን ይረብሕ? ጥቕሚ ኢሳያስ ምስ ገንዘብን ስልጣንን እዩ። ኣብዚ ጠውቑ።

ኣብዚ እዋን እዚ፣ ከመይ ጌሮም እዮም “ልኡኻት ሰላምን ፍትሕን ግደ ንሰማማዕን ንዘራረብን ደሞክራስን ዊሒዶም - ልኡኻት ፍርሕን ጥርጣረን ኣንነትን ጸጸኒሖም ሓደሽቲ ተላእኽቲ ይገብሩ” ንዝብል ሕቶ፣ ዓምዲ “ምኽሪ ሓሙሽተ” ብዙሕ ግዜ ከይወሰዱ ተዘራሪቦምሉ። እዚ ከም ውዱእ ገምጋም ከይውሰድ ምእንቲ እዩ ዝንገር ዘሎ።

ብመሰረቱ ከም ሃገር መጠን፣ ሓሳባትካ ብንጹር ናይ ምግላጽ ዕድልን ተመኲሮን ጋዜጣን መጽሔትን ስነ ጽሑፋዊ ሃዋህው ኣይጸንሐንን እቲ ዝነበረ እውን ብስርዓት ኢሳያስ ተደምሲሱ ኢዩ። ስነ ፍልጠታዊ ትምህርቲን ደሞክራሲያዊ ምዕባለን ሰለዝወሓደ፣ “ኣፍኣዊ” (oral) ኣግባብ ናይ ምትሕልላፍ ሓሳባትን ጉዳያትን ከም ልሙድ ክቕጽል ይርአ። እዚ ብህ.ግ.ደ.ፍ. ዝተመዝመዘ ኣገባብ  ኣብ ኣገላልጻ ከም "ጎዳኢ”ግርህነት” (ናይቪተ i.e. naivite) ተባሂሉ ዝንገረሉ ዘሎ እዋን ኢዩ። ህ.ግ.ደ.ፍ. ብ“ግሩሃትን”፣ ብድሕሪ መጋረጃ ድማ ዘይግሩሃት፣ ሽግር ናይ ዘይምፍታሕን ግዜ ናይ ምግዛእ ውራይ ኮነ ኢሎም ተተሓሒዞሞዎ ይርከቡ ኣለዉ። ቢሕትካዮ ዝነበርካ ስልጣን ንሕዝቢ ከተርክብ ምሕሳብ ንባዕሉ የጽግሞም ኣሎ ማለት እዩ።

እዚኣቶም እንታይ ከምዝገብሩ ዘለዉ ዝፈልጡ ለኣኽትን ተላእኽትን ኣለዉዎም። ናብ ምንታይ ዕላማ ይለኣኹ ኣለዉን - ብኸመይ እቲ ጉዳይ ይመጾም ኣሎ ዘይፈልጡ ግን ስቕ ኢሎም ብ"እዚ'"ባ "እዚ'ባ" እውን ዝለኣኹ ኣለዉ።

ህ.ግ.ደ.ፍ.ን ኣተግበርቶምን፣ ካብኦም ዝፈልፈሉን፣ ናቶም ጠባይ ሒዞም ዝጓዓዙን፣ ናይዚ ዕማም እዚ ፍሉይ ክእለት ኣጥርዮም እዮም። ኣብነታት፣

  1. ኣብቲ ሕብረተ ሰብ ዘይነበሩ ማለት ብንእስነቶም ዝገደፍዎ ወይ ድማ ኣብ ወጻኢ ዝዓበዩ ይወስዱ።
  2. ካብቲ ሕብረተ ሰብ ፍልይ ኢሎም ግን ተሰማዕነትን ተጠማትነትን ንዘይረኸቡ፣ የለልይዎምን “ከምዚ ግበር” “ከምቲ በሊ” እናበሉ ይደፋፍእዎም። እዚኦም ኣብ ድያስፖራ ዝጸመዎም ኮይኖም፣ ብሕጓ - ዘይሓሰብዎ ጠመተ (attention) ሰለዝረኽቡ፣ ተሓጒሶም ይጽሕፉን ይለኣኹን። እዚኣቶም ካብቶም ዘይትሓዘሎም እዮም።
  3. ናይቶም ብመበቆል ምስ መሬት ኤርትራ ዝምድና ዘይብሎምን ከም ዕሱባት ኣብ ኩሉ ቦታ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ብዙሕ ኣብ ኢንተርነትን ካልእን ስለዝወጽእ ይጽናሕ። እዚ ነዚ ናይ ጋዜጠኛ ማህረምትን ኣብ ውሽጢ ውልቃዊ ጉዳያት ስድራ ምእታውን ደቂ ኣንስትዮ ምብልሻውን ምንእኣስን ወዘተ...ዘተግብሩ በጋሚንዶ ይምልከት። ንባዕሉ ፍሉይ ኣርእስቲ እዩ። በዚኦም ምጥቃም ናይ ዲክተተራት ስራሕ እዩ።
  4. ነቶም ብመትከል ርጉኣትን፣ ንዝተባህለ ብሕቶን ትንተናን ዘዘውትሩ ሰባት ክግልልዎም ይፍትኑን ኣብ ሓደ ሓደ እዋን ይዕወቱን እዮም። እዚኦም ኣብ ቁጽሪ 4 ዘለዉ እዮም ንሕዝቢ ኣገደስቲ። ንከም ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝኣመሰሉ ኣዕነውቲ ሕብረተ ሰብ ግን እዚኣቶም ኣየድልይዎምን እዮም። ኣብ ምንቲ ምንታይ ስለዘይሰምዕዎምን “ልኡኻት” ክኾንዎም ስለዘይክእሉን ኢዩ።  

“ኣንጭዋ ጸደፈት፣ ድሙ ተዓንቀፈት” እናበሉ ዘሎን ዘይልቦን ምኽንያት እናምጽኡ ዘጥረይዎም ልኡኻት በብቑሩብ ብሙሉቕ ሙሉቕ ጠፊኦሞም እዮም። ግንከ ኣብ ኣፍደገ ዕራርቦ ጸሓይ ንዝርከብ ስርዓት ንምድሓን፣ ድፍር ኢሎም ቅልቅል ቅልቅል ዝብሉ ኣይተሳእኑን። ካብ 2001-2010 ብሓደስትን፤ ዝበራበሩን፤ ብግዜያዊ ጎኒ ምድላይ ዝትስኡን ሕጂ እውን ዝንቀሳቐሱ ኣለዉ። እቲ ጉዳይ ግን “ናይ ዘጥረኻምበር ናይ ዝረኣኻ (ኣብዚ ናይ ዝተዛረብካን ዝጸሓፍካን) ኣይኮነን”።

ምድንጓይ ጉዳይ ኣብ ሕምብርቲ ሃገር (Read: Service for Life) ንዝነብር ዘሎ ዝያዳ የእስሮን (ናይ ዒራ ዒሮ ብ2009 ዝወጸ ኣብዚ ጠውቑ)፣ ይጎድኦን፣ መሊሱ የቑሱሎን፣ የጥምዮን፣ ይቐትሎን እዩ። ኣብ ትሕቲ ኣርዑት ህ.ግ.ደ.ፍ. ሞት፤ ኣብ ሰደት ሞት እዩ ዝቕበሎ ዘሎ። ኣብ ባዕላዊ ስምዒታት ዝተመሰረተ ናብ ፍርሕን ጥርጣረን ጥራሕ ዝመርሕ ርእይቶታት ኣብ 2010 ንህ.ግ.ደ.ፍ.ን ደማዊ ስርዓቱን ኣየድሕኖን እዩ። እቲ ስርዓት ባዕሉ ኣብ ዝፈሓሮ ጉድጓድ የምርሕ ስለዘሎ።

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

"ኣብ ህዝባዊ ሓይልታት ኮነ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ብመደብ ዝለኣኽ እንበር ክመርሕ ወይ ናይ ምምራሕ ዝበቅዕ ዜጋ ኣይፈረየን። ሃገር ዝጸንሓ ታሪኽን፣ ዘገምታዊ ጉዕዞን ንምቕያር ብዙሕ ትዕግስቲ የድሊ። ኮይኑ ግን ናይ ሃገር ሕማም ቀልጢፉ ክፍወስ ከም ዝኽእል ካብ ጀርመን ጃፓንን ንላዕሊ ኣብነት ክርከብ ኣይከኣልን።" “ተጋዲሉ ገበል ሒዙ ምእታዉ” (2) 2002 ናይ መምህር ተስፉ ዘውደ ተመልከት።

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ካልኣይ፤ ዘደንጒይ መሪሕነትን ልኡኻቱን ካብ 2001-2010 እንታይ ይገብሩ ኔሮም?  መልሲ ካብ ኣንበብቲ።

 

ዓምዲ “ምኽሪ ሓሙሽተ”፣ ስለምንታይ ነዚ ጥራሕ ንበይኑ ኣውጺኡኩም? ኢሎም ንዝሓቱ (because we can)።

ሕዝቢ ኤርትራ ብነጻን ብምርጫዊ ኣገባብ ዝውክሎን ብድሌቱ ዘማሕድሮ እዩ ዝደሊ ዘሎ እምበር፣ ኣብ ወጻኢ ብዝርከብ ዝኾነ ፖለቲካዊ ጉጅለ ወከልቲ ኣይገበረን ኣሎ። ሓደ መዓልቲ ሕዝቢ ኣብ በቦታኡ ዝውክልኦ ሰልፍታት ከጥሪ እዩ። ብኦኦም ድማ ክመሓደር እዩ። እዚ ብደሞክራሲያዊ ተሳትፍነትን መልክዑ ብዝሓዘ ኣገባብን ስልጣን ናብ ሕዝቢ ዝመሐላለፈሉ ናይ ምርካብ መስርሕ እዩ። ናይ ሰልፍታት ኣቅውማ መስርሕ ንኹሉ ሎሚ በሪሁሉ እዩ። እቲ ሕብረተሰብ ኣብቲ ከበባኡ ሰልፊ መሰሪቱ ዘድልዩ ናይ ቁጽሪ ፊርማታት ምስኣከበ ይቐውም። ካልኦት እውን ከምኡ።  ንስለ ሓሳባትካ ናይ ምግላጽ ነጻነት፣ ታሪኽ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ክንገር ከሎ ድማ፣ ናይቶም መንደላይ ዝነበረን ድሓን ዝገበለን ውልቀ መላኺ ሒዞም ዝኣተዉ ጥራሕ ዘይኮነ፣ ናይቶም ንሃገር ነጻ ከውጽኡ ከይዶም፣ ኣብ ሳሕልን ባርካን ግዳያት ውሽጠ ውሽጠ ቅትለት ዝኾኑ ውፉያት ተጋድልቲ ታሪኽ ምዃኑ ንምዝኽካር ዝመጽእ ዘሎ ርእይቶ እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ ጉዳይ ኤርትራ ሎሚ ናይ ሙሉእ ዓለም ኮይኑ ኣብ እገዳ ዝበጸሐ ጉዳይ ኮይኑ ይርከብ ስለዘሎ ንበይኑ ዝረአ ኣይኮነን።  

(ዓምዲ “ምኽሪ ሓሙሽተ” ሕሉፍ ጽሑፋት ንምርኣይ ኣብተን ሓደን ክልተን ሰለስተን ጠውቑ። እዚ “ምኽሪ ሓሙሽተ” ካብ ሓደ፡ ናብ ክልተ ናብ ሰለስተ በጺሑ ኣብ 4ን 5ን ክድምደም እዩ። ቀጻልነቱ ኣብ መጻኢ ይረአ። ኣዝማሪኖ)

 


Help Andom, an Eritrean-American, get elected to Congress by donating at  andomforny.com/donate 

Latest

ምስጋና ካብ ስድራቤት ብምኽንያት ዕረፍቲ ኣቦይ ተስፋጊዮርጊስ ብዓታይ

ብምኽንያት ዕረፍቲ ኣዚና እነፍቅሮን እነኽብሮን ኣቦና ኣቦይ ተስፋግዮርጊስ በዓታይ፡  ብኣካል ኣብ ቤትና መጺእኩም፡ ከምኡ’ውን ብዝተፋላለየ መንገዲ ናይ...

Eritrea: ሚኒስተር ፋይናንስ ነበር ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ፡ ሎሚ ንጉሆ ሓይልታት ጸጥታ ጨውዮም ኣበይ ከምዝወሰዱዎ ከምዘይፍለጥን

ሎሚ ኣብ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክቃላሕ ንሰምዖ ዘለና ትርጉም ኣልቦ ናይ ሰላም ስምምዕ፡ ክምቲ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ናይ ሕልና እሱራት ኣብዚ ቀረባ እዋን...

ንደመር ብኣምሓርኛ፡ ንጥፋእ ማለት’ዩ ብትግረ።

Hidden Motives in Every Day Life: The Elephant In the Brain – Kevin Simler Robin Hanson 2018 ትብል...

ካልኣይ ቅሉዕ ደብዳበ ናብ ክቡር ዶክተር አብይ ኣሕመድ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ረፓብሊካዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ።

ብዕለት 5 ሰነ 2018፡ ነዚ ብኣኻን በቲ ብመንግስትኻን ናብ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ዝቐረበ ንብይን ኣልጀርስ ብዘይ ገለ ቅድመ ኩነት ተቐቢሉ ከፍጽም...

Eritrea: ፐሮጀክት ዓርቢ ሓርነት - ኣብዚ ሰሙን ካብ ዝበጹሑና ዜናታት:

እቲ ዕሉል ተለኣኣኪ ክፍእ ኮይኑ ኣሽሓት ሰባት ከበሳብስ ዝጸንሔ ወዲ ከበደ (ሓላፊ ቤት ምእሰርቲ ዓዲ ኣቤቶ) ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣቲዩ። እዚ ብጭካኒኡ ዝልለ ንጽሃት...

Eritrea: ምድማር'ዶ ወይስ ምፍዃስ?

ማንኪ፡ ክቡር ጠቅላይ ሚኒስተር፡ ምሳኹም ክንድመር ንወያነ ኣጥፉኡልና። ዶ/ር ኣብይ፡ ክቡር ማንኪ፡ ጀመርቲ ስለ ዝኾና ገና ምድማር ኢና ዘለና። ንስኹም ግን ቀዲምኩም ኣብ ምፉዃስ (elimination) ኢኹም በጺሕኩም። ግዜ ሃቡና...